Từ sản vật bản địa đến bài toán thị trường

Vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và nhiều địa phương trên cả nước sở hữu nguồn nông sản, đặc sản phong phú, được tạo nên từ điều kiện tự nhiên riêng biệt, nguồn nguyên liệu bản địa và tri thức sản xuất được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Không ít sản phẩm có chất lượng tốt, mang đậm bản sắc văn hóa và có khả năng phát triển thành hàng hóa giá trị cao.

Tuy nhiên, để những sản phẩm này vượt ra khỏi phạm vi địa phương và tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, chất lượng tự thân của sản phẩm là chưa đủ. Hoạt động sản xuất tại nhiều khu vực vẫn còn phân tán; quy trình canh tác, kiểm soát chất lượng, sơ chế, bảo quản và chế biến chưa đồng bộ; dữ liệu vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn sản phẩm còn hạn chế. Đây là những điểm nghẽn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng quy mô và xây dựng thị trường ổn định.

Theo các chuyên gia, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể tạo chuyển biến rõ nét ở bốn khâu: chuẩn hóa giống và quy trình sản xuất; cơ giới hóa và giám sát chất lượng; ứng dụng công nghệ trong sơ chế, bảo quản, chế biến sâu; số hóa vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, kiểm nghiệm và tiêu chuẩn hóa sản phẩm. Công nghệ phù hợp không nhất thiết phải là giải pháp đắt tiền, mà trước hết phải giải quyết đúng vấn đề của địa phương, có thể vận hành trong điều kiện thực tế và tạo ra hiệu quả kinh tế đo lường được.

Cùng với đổi mới trong sản xuất, việc đổi mới phương thức tiếp cận thị trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thương mại điện tử giúp thu hẹp khoảng cách địa lý, mở ra cơ hội để một sản phẩm ở vùng sâu, vùng xa có thể tiếp cận người tiêu dùng trên phạm vi cả nước, thậm chí hướng tới thị trường quốc tế.

Dù vậy, khoảng cách địa lý được thu hẹp không đồng nghĩa khoảng cách về năng lực số cũng tự động được xóa bỏ. Kinh doanh trực tuyến ngày càng đòi hỏi tính chuyên nghiệp. Người bán không chỉ cần một sản phẩm tốt, mà còn phải biết hoàn thiện bao bì, nhãn mác, xây dựng câu chuyện sản phẩm, xác định khách hàng mục tiêu, lựa chọn kênh bán phù hợp và tổ chức đồng bộ các khâu định giá, thanh toán, vận chuyển, chăm sóc khách hàng.

Đây chính là khoảng trống cần sự tham gia của cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, nền tảng thương mại điện tử, doanh nghiệp dịch vụ và đội ngũ sáng tạo nội dung.

3,5 tấn dứa mật Đồng Tháp đã được bán hết chỉ sau 90 phút livestream trên TikTok Shop.

Đưa đổi mới sáng tạo đến tận vùng sản xuất

Trên cơ sở nhận diện những yêu cầu đó, Cục Thương mại điện tử đã chú trọng triển khai các hoạt động hỗ trợ theo hướng thực chất, gắn kiến thức với thực hành và kết nối trực tiếp các chủ thể sản xuất với hệ sinh thái thương mại điện tử.

Thay vì chỉ hướng dẫn doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh đưa sản phẩm lên sàn, các chương trình được triển khai theo hướng trang bị đồng bộ kỹ năng vận hành gian hàng, xây dựng nội dung số, quảng bá sản phẩm, tổ chức livestream, xử lý đơn hàng và kết nối logistics. Việc phối hợp với địa phương, nền tảng và các đơn vị liên quan giúp hoạt động hỗ trợ bám sát đặc điểm sản phẩm, năng lực của nhà bán hàng và điều kiện của từng vùng sản xuất.

Kết quả từ chương trình thúc đẩy phát triển thương mại điện tử tại Đồng Tháp là một minh chứng cụ thể.

Dứa là một trong những mặt hàng nông sản chủ lực của tỉnh, với tổng diện tích vùng trồng gần 16.000 ha. Trước đây, sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ qua xuất khẩu và các kênh phân phối truyền thống. Khi được thử nghiệm đưa lên nền tảng thương mại điện tử, dứa mật Đồng Tháp đã tạo ra một dấu ấn đáng chú ý: khoảng 3,5 tấn sản phẩm, tương đương 1.000 đơn hàng, được tiêu thụ chỉ trong 90 phút livestream trên TikTok Shop.

Kết quả này không đơn thuần phản ánh tốc độ bán hàng. Quan trọng hơn, hoạt động livestream đã hình thành một phương thức giới thiệu sản phẩm trực quan, trong đó vùng trồng, người sản xuất, quy trình canh tác và câu chuyện địa phương cùng trở thành một phần của trải nghiệm mua sắm.

Thông qua hình ảnh thực tế tại vườn và câu chuyện của người dân bản địa, người tiêu dùng không chỉ được giới thiệu một sản phẩm nông nghiệp, mà còn có điều kiện tìm hiểu nguồn gốc, đặc điểm và giá trị được tạo nên phía sau sản phẩm. Công nghệ, vì thế, trở thành cầu nối giữa vùng sản xuất với thị trường và giữa người nông dân với người tiêu dùng.

Phiên livestream được thực hiện với sự tham gia của đại diện Cục Thương mại điện tử, lãnh đạo Sở Công Thương tỉnh Đồng Tháp, nhà sáng tạo nội dung và nhà bán hàng địa phương. Sự phối hợp này góp phần củng cố niềm tin của người tiêu dùng về nguồn gốc, chất lượng sản phẩm, đồng thời cho thấy vai trò kết nối của cơ quan quản lý trong việc đưa các chủ thể của hệ sinh thái thương mại điện tử đến gần nhau hơn.

Phiên livestream bán dứa tại vườn. Từ trái qua: ông Đặng Văn Tuấn, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Đồng Tháp; bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Nhà sáng tạo nội dung Thiện Nhân.

Không dừng lại ở một phiên bán hàng, trong khuôn khổ chương trình, năm phiên livestream quảng bá sản phẩm của Đồng Tháp và khu vực Nam Bộ đã tiếp cận hơn 6,5 triệu người, tạo ra gần 3.500 đơn hàng cho 32 nhà bán hàng mới. Hơn 150 đại diện tiểu thương, hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ cũng được tập huấn về vận hành gian hàng, xây dựng nội dung quảng bá và kỹ năng livestream bán hàng.

Những con số này cho thấy đổi mới sáng tạo chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành năng lực của người dân, doanh nghiệp và địa phương.

Từ một phiên livestream đến mô hình hỗ trợ dài hạn

Câu chuyện dứa mật Đồng Tháp cung cấp nhiều gợi mở đối với việc đưa đặc sản vùng cao và sản phẩm địa phương đi xa hơn.

Trước hết, thương mại điện tử không làm thay đổi giá trị cốt lõi của sản phẩm, nhưng có thể giúp giá trị đó được nhận diện đầy đủ hơn. Một sản phẩm gắn với vùng nguyên liệu rõ ràng, quy trình sản xuất minh bạch và câu chuyện văn hóa đặc trưng sẽ có thêm lợi thế khi được thể hiện bằng hình ảnh, video và nội dung trực tuyến phù hợp.

Thứ hai, hoạt động hỗ trợ cần được tổ chức theo toàn bộ chuỗi giá trị. Nếu năng lực sản xuất, đóng gói, bảo quản và logistics chưa đáp ứng yêu cầu, sự gia tăng nhanh chóng của đơn hàng có thể tạo áp lực ngược trở lại đối với người bán. Vì vậy, phát triển thị trường số phải được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với chuẩn hóa sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, năng lực cung ứng và chất lượng dịch vụ.

Thứ ba, đào tạo kỹ năng số cần được thực hiện thường xuyên, theo hướng thực hành và phù hợp với trình độ của từng nhóm đối tượng. Đối với doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh và người dân vùng cao, các nội dung hỗ trợ cần cụ thể, dễ áp dụng và gắn với chính sản phẩm mà họ đang sản xuất, kinh doanh.

Cuối cùng, hiệu quả của chương trình không chỉ được đánh giá qua số đơn hàng tại một thời điểm, mà còn phải thể hiện ở khả năng duy trì gian hàng, tiếp tục sản xuất nội dung, chủ động vận hành và từng bước hình thành thị trường ổn định sau khi hoạt động hỗ trợ kết thúc.

Từ góc độ đó, vai trò của Cục Thương mại điện tử không chỉ là tổ chức một hoạt động xúc tiến bán hàng, mà còn là kết nối chính sách với thực tiễn; kết nối địa phương với nền tảng; kết nối người sản xuất với thị trường; đồng thời thúc đẩy hình thành năng lực số lâu dài cho các chủ thể tham gia.

Mỗi địa phương có điều kiện sản xuất, sản phẩm và năng lực khác nhau, do đó mô hình hỗ trợ không thể được sao chép một cách máy móc. Tuy nhiên, những yếu tố cốt lõi có thể được chuẩn hóa, gồm lựa chọn sản phẩm phù hợp; minh bạch hóa nguồn gốc; xây dựng câu chuyện; đào tạo kỹ năng số; kết nối nền tảng, thanh toán và logistics; tổ chức hoạt động thực hành; duy trì hỗ trợ sau chương trình.

Đổi mới sáng tạo phải được đo bằng hiệu quả thực tiễn

Hành trình đưa đặc sản vùng cao và sản phẩm địa phương lên môi trường số cho thấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không phải là những khái niệm xa rời đời sống. Đổi mới có thể bắt đầu từ việc chuẩn hóa một quy trình sản xuất, số hóa thông tin vùng trồng, thiết kế lại bao bì, kể câu chuyện sản phẩm bằng video hoặc tổ chức một phiên livestream ngay tại nhà vườn.

Khi những giải pháp ấy giúp người sản xuất giảm chi phí, hạn chế tổn thất, nâng cao chất lượng, mở rộng thị trường và gia tăng thu nhập, đổi mới sáng tạo đã thực sự trở thành động lực phát triển.

Đây cũng là cách Cục Thương mại điện tử cụ thể hóa tinh thần lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm; đưa công nghệ vào giải quyết những nhu cầu thiết thực của sản xuất, kinh doanh; đồng thời khơi thông tiềm năng của nông sản, đặc sản địa phương trong nền kinh tế số.

Từ vùng cao đến đồng bằng, từ vùng nguyên liệu đến thị trường trực tuyến, mỗi sản phẩm được chuẩn hóa, mỗi chủ thể được nâng cao kỹ năng và mỗi đơn hàng được kết nối thành công đều góp phần làm rõ hơn giá trị của đổi mới sáng tạo đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Từ 3,5 tấn dứa mật được tiêu thụ trong 90 phút đến mục tiêu đưa đặc sản vùng cao vươn tới những thị trường rộng lớn hơn, thực tiễn cho thấy đổi mới sáng tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra giá trị cho người dân, doanh nghiệp và cộng đồng. Hưởng ứng Ngày hội đổi mới sáng tạo quốc gia ngày 01/10/2026, Cục Thương mại điện tử tiếp tục lan tỏa tinh thần “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội” bằng những chương trình, mô hình và kết quả thiết thực.